O`ZBEK TILI VA UMUMINSONIY QADRIYATLAR

Til - millatning ulkan boyligi, bebaho mulki, har bir xalqning madaniyati va tarixidir. Respublikamizda ta'lim sohasida o`tkazilayotgan isloxotlar bir tomondan ta'lim mazmunini takomillashtirish, ikkinchi tomondan, ta'lim-tarbiya jarayoniga zamonaviy pedagogik texnologiyalarni jadal joriy etishni, shu asosda yuksak bilimli va madaniyatli barkamol avlodni tarbiyalash, ularda vatanparvarlik, milliy istiqlol g`oyasiga sodiqlik, milliy-ma'naviy qadriyatlarga, xususan o`zbek tiliga hurmat ruhini singdirish, sharqona odob-ahloq, eng yuksak ma'naviy-ahloqiy fazilatlarni tarkib toptirishni taqozo etmoqda.

Prezidentimizning "Yuksak ma'naviyat - yengilmas kuch" asarida o`zbek tiliga alohida urg`u berilib, "1992 yil 7 dekabrda qabul qilingan O`zbekiston Respublikasi Konstitusiyasida davlat tilining maqomi huquqiy jihatdan aniq belgilanib, mustahkamlab qo`yildi. Shu tariqa o`zbek tili mustaqil davlatimizning bayrog`i, gerbi, madhiyasi, Konstitusiyasi qatorida turadigan, qonun yo`li bilan himoya qilinadigan muqaddas timsollardan biriga aylandi", - deb ta'kidlab o`tilishi bejiz emas.

Bugungi kunda O`zbekiston Respublikasining "Davlat tili haqida"gi, "Lotin yozuviga asoslangan o`zbek alifbosini joriy etish to`g`risida"gi Qonunlarning ijrosini ta'minlash bo`yicha muayyan ishlar amalga oshirilganini ta'kidlash joiz. Mamlakatimizdagi ta'limning barcha bosqichlarida ana shu alifbo asosida bilim berilmoqda. Darsliklar, o`quv dasturlari, o`quv qo`llanmalari, badiiy adabiyotlarning barchasi lotin alifbosida chop etilayotgani buning isbotidir.

O`zbek tili ta'limi bo`yicha mashg`ulotlarning sifat va samaradorligini oshirishda yangi pedagogik texnologiyalar asosida yaratilgan o`quv-metodik adabiyotlarning ahamiyati katta. Shu maqsadda joriy o`quv yilida 2,8,9-sinf "O`zbek tili" darsliklari qayta ishlanib takomillashtirildi. 3-sinf darsligi tanlov asosida yangilandi. Mazkur darsliklarning dizayni ham talab darajasida bo`lib, rasmlar, topshiriqlar, jadvallar va sarlavhalarning rangli berilganligi, muqovada milliylikka e'tibor qaratilganligi darsliklarning qiymatini oshirgan.

O`zbekiston Respublikasi Xalq ta'limi vazirligining 2007 yil 18 yanvardagi "Umumta'lim muassasalarida Fan oyliklarini o`tkazish to`g`risida"gi 16-sonli buyrug`i asosida 2007 yildan e'tiboran jadval asosida fan oyliklari o`tkazib kelinmoqda. O`zbek tili ta'limidan "Fan oyligi"ni o`tkazishdan maqsad ta'lim tilidan qat'iy nazar maktab o`quvchilari ongi va qalbiga milliy g`oya va mafkurani singdirish, ularda milliy va umumbashariy qadriyatlarga, shu jumladan o`zbek (davlat) tiliga mehr-muhabbat va hurmat, ona-Vatanga sadoqat, insonlararo bag`rikenglik kabi eng yuksak tuyg`ularni kamol toptirishdan iborat. Umumta'lim maktablarida ona tili, o`zbek tili fan oyliklarining oktyabr oyida o`tkazilishi "Davlat tili haqida"gi Qonunning amaliyotdagi ijrosi bilan bevosita bog`liqdir. Shu maqsadda "Fan oyligi"ni o`tkazish bo`yicha tadbirlar rejasida ona tili va o`zbek tili ta'limi samaradorligini oshirishga yo`naltirilgan vazifalar, Respublikamiz hayotidagi dolzarb masalalar qamrab olinadi.

Bu yil tilimizga davlat tili maqomi berilganiga 21 yil (1989) to`ladi. Shu munosabat bilan ta'lim muassasalarida, boshqarma va idoralarda tilshunos olimlar, shoirlar, yozuvchilar, ijodkorlar bilan uchrashuvlar, adabiy kechalar, davra suhbatlari, seminarlar, ilmiy-amaliy anjumanlar tashkil etish va ularni yuqori saviyada o`tkazish an'anaga aylangan.

Bunday tadbirlarni o`tkazishdan maqsad ta'lim tilidan qat'iy nazar barcha maktabgacha ta'lim muassasalari tarbiyalanuvchilari va maktab o`quvchilari ongi va qalbiga milliy istiqlol g`oyasi va mafkurasini singdirish, ularda milliy va umumbashariy qadriyatlarga, shu jumladan ona tiliga, o`zbek (davlat) tiliga mehr-muhabbat va hurmat, ona-Vatanga sadoqat, insonlararo bag`rikenglik kabi eng yuksak tuyg`ularni kamol toptirishdir.

Shu maqsadda O`zbekiston Respublikasi Xalq ta'limi vazirligi Respublika ta'lim markazi Toshkent shahar Xalq ta'limi Bosh boshqarmasi bilan hamkorlikda 15 oktyabr kuni "O`zbek tili va umuminsoniy qadriyatlar" mavzusidagi doimiy ilmiy-amaliy anjuman hamda 2,8,9-sinf "O`zbek tili" darsliklari taqdimotini o`tkazadi. Mazkur tadbirda tilshunos olimlar, darslik mualliflaridan professor olimlar N.Mahmudov, B.To`xliev, R.Sayfullaeva, R.Tolipovalar; filologiya fanlari nomzodi, dosentlar: M.Qodirov, S.Sultonsaidova, A.Rafiev, O`.Lafasovlar bilan amaliyotchi o`qituvchilarning uchrashuvi tashkil qilinadi. Mazkur tadbirni o`tkazishdan maqsad - Respublikamizdagi ta'lim rus, qozoq, qoraqalpoq, tojik, turkman, qirg`iz tillarida olib boriladigan maktablarda o`zbek tili ta'limi sifati va samaradorligini tahlil eta borish va uni yanada yaxshilashga erishishdir.

"Келажак овози" республика ёшлар танлови ҳам истеъдодларни излаб топиш, уларни буюк ишлар сари йўналтириш, иқтидор соҳибларини кашф этиш борасида муҳим омил бўлиб хизмат қилмоқда. Унга қатнашиш истагидаги ёшлардан келиб тушган аризалар сонинг йилдан-йилаг ортиб бораётгани танловнинг нақадар кенг қамровли эканлигидан дарак. Жорий йил Сурхондарё вилояти бўйича танловнинг саралаш босқичида 3704 дан зиёд ёшлар иштирок этишди. Шулар орасидан юқори балл тўплаган 15 нафар иштирокчилар республика босқичига йўлланма олдилар.

Яқинда Термиз давлат университетида "Келажак овози-2010" вилоят босқичи ғолибларини тақдирлаш маросимига бағишланган конференция ҳам тантанали суръатда ўтказилди. Унда вилоят ҳокими Туробжон Жўраев, республика маънавият ва тарғибот маркази рахбари Мирхожиддин Хожиматов, "Олтин мерос" жамғармаси раиси Амирқул Каримов, республика "Келажак овози" ёшлар ташаббуслари маркази "Лойиҳалаштириш" бўлими координатори Бобур Бекмуродов, марказнинг офис менежери Артур Хўжаев ҳамда жамоатчилик вакиллари ва оммавий ахборот воситалари ходимлари иштирок этди.

Конференцияда танлов ғолиблари ўзларининг лойиҳаларини тақдимот қилишди. Рустам Чориев Сурхондарё ягона ахборот тармоғи www.sv.uz сайт ива сайтнинг қулайликлари, таълим ва тиббиёт соҳасида эришилган сўнги ютуқларнинг сайтда жойлашиш тартиби, Бехруз Каримов чиқиндилар ва гўнгдан табиий газ, автомашиналар ҳаракталаниши учун ёқилғи ҳамда ер унумдорлигини оширувчи, органик ўғит олишни осонлаштирадиган "Табиий газ олишнинг янгича технологияси" лойиҳаси тўғрисидаги тақдимотлари билан қатнашдилар.

Ғолибларни тақдирлаш маросимида сўзга чиққан вилоят ҳокими Т.Жўраев бугунги кунда ёшлар учун яратилган беқиёс имкониятлар ҳусусида тўхталиб ғолибларни қизғин табриклади. Шундан сўнг танловнинг саралаш босқичида ғолиб чиққан 15 нафар истеъдодли ёшларга вилоят ҳокимлиги ҳамда ҳамкор ташкилотлар томонидан рангли телевизор ва дипломлар топширилди.

Ўтган йиллар давомида "Келажак овози" республика ёшлар танловида ғолиб чиқиб, грант асосида Азиза Норматова тошкент давлат консерваториясида, Зебинисо Авазова ва Мадина Хамидбоева Тошкент тўқимачилик ва енгил саноат институтида, Хуршид Эшонқулов Самарқанд давлат архитектура, қурилиш ва дизайн университетида, Фурқат Каримов, Зилола Саидқуловалар Термиз давлат университетида таҳсил олишаётганлиги алоҳида таъкидланди. Шунингдек, Улуғбек Эсонқулов Ўзбекистон электрон тиббий энциклопедияси билан "Келажак овози" конференциясида иштирок этганлиги, Фаррух Нурматов "Маълумотлар қидируви" портали учун патент олганлиги ҳам қувонарлидир. Танлов иштирокчилари республика ва вилоят миқёсидаги кўргазмалар, тадбирлар, танловлар ва конференцияларда фаоллик кўрсатиб, ўзларининг лойиҳаларини ҳаётга кенг тадбиқ этиб келаётганликлари ҳам алоҳида диққатга сазавордир.

Тадирлаш маросими сўнгида вилоят ҳокимлиги томонидан "Келажак овози" ёшлар ташаббуслари маркази Сурхондарё вилоят бўлимига 150 миллион сўм миқдоридаги маблағ ажратилганлиги эълон қилиниб, марказ рахбари Азиз Шариповга рамзий чек топширилди. Бу эса ўз навбатида марказ фаолиятиния нада яхшилаш, ёш истеъдодларни излаб топиш, уларни камол топтириш, лойиҳаларини қўллаб-қувватлаш учун хизмат қилади. Яратилган бу каби имкониятлардан оқилона фойдаланаётган ёшлар эса ўз йўлларидан илдам одимлагайлар!

Бунёд Холмуродов,

Сурхондарё вилояти "Келажак пресс"

ёшлар матбуот маркази лойиҳа рахбари.

Ўзбек матбуоти тарихининг хусусияти шундаки, бу ҳудудда матбуот Европа ва Осиёдаги кўпчилик мамлакатлардагига нисбатан анча кеч ташкил топди ва тараққий қилди. Рўзномачилик, собиқ Туркистонни XIX асрнинг иккинчи ярмида қурол кучи билан босиб олган чор Россияси мустамлакачи ҳукмдорлари раҳнамолигида вужудга келиб, ривожлана бошлади. 1870 йилда Тошкент шаҳрида ташкил топган "Туркестанские ведомости" ва "Туркистон вилоятининг газети" (бу рўзнома дастлаб "Туркестанские ведемости" газетасига илова тарзида чиққан) Ўрта Осиёдаги даврий матбуотнинг тўнғич намунаси ҳисобланиб, уларнинг ҳар иккаласи 1917 йилга қадар нашр қилинган. Туркистон матбуоти тарихида бу икки газета каби узоқ муддат узлуксиз чиққан бошқа даврий нашр бўлган эмас. Бу газеталар чоризмнинг Туркистон маъмурияти маблағи ҳисобидандан нашр қилиниб, шу маъмуриятнинг рус ва ўзбек тилидаги расмий матбуот нашри вазифасини ўтаган ва ўлкада мустамлакачилик сиёсатини юритиш воситаси бўлиб хизмат қилган.

XX аср бошларида эса маърифатпарвар Исмоил Обидий "Тараққий" (1906), Самарқандда Маҳмудхўжа Беҳбудий "Самарқанд" газетаси (1913) ва "Ойина" журнали (1913-1915)ни чиқарди.

Тошкентда 1910-йилларда "Садои Туркистон" (1914, муҳаррири Убайдуллахўжаев), Фарғонада "Садои Фарғона" (1914, муҳаррири Обиджон Маҳмудов), "Тирик сўз" (1915, муҳаррири Обиджон Маҳмудов), Бухорода "Турон" (1913) каби газеталар, "Ал-Ислоҳ" (Тошкент, 1915-1918, муҳаррири Абдураҳмаон Сайёҳ) журнали чиқиб турди.

Адабий кучлар кўпроқ мана шу газета-журналлар атрофида уюшди. Чунончи, "Ойина" Самарқандда Маҳмудхўжа Беҳбудий (1875-1919), Саидаҳмад Васлий (1869-1925), Сиддиқий-Ажзий (1864-1927), Саидризо Ализода (1887-1945) каби истеъдодларни тўплади. Унга БУхорода Абдурауф Фитрат (1886-1938), Тошкентда Каримбек Камий (1865-1922) фаол қатнашиб турдилар.

Тошкентда "Садои Туркистон" газетасида Мунаввар қори (1878-1931), Абдулла Авлоний (1878-1934), Тавалло (1882-1939), Хислат (1880-1945), Мирмулла (1886-1923), Абдулла Қодирий (1894-1938) фаол иштирок этдилар. Қўқондан Иброҳим Даврон (1874-1922), Ҳамза Ҳакимзода Ниёзий (1889-1929), Андижондан Абдулҳамид Сулаймон Чўлпон (1897-1938) нинг шеър ва мақолалари тез-тез босилиб турган.

Бунёд Мурод,

Сурхондарё вилоят "Келажак пресс"

ёшлар матбуот маркази рахбари.